Doqumentage Choquolage

The Postmodern Age 2: Daredevil part 2: Quesada, Mack, Maleev & Bendis

In 1998 contracteerde Marvel de uitgeverij Event Comics om een aantal comics te maken die onder de naam Marvel Knights zouden worden uitgegeven. Die comics waren bedoeld voor een volwassener publiek en waren zeer succesvol. De vernieuwde Daredevil had het meeste succes. Joe Quesada, de baas van Event Comics (en zelf een populaire tekenaar) zorgde voor de art maar nog meer bijzonder was dat het verhaal werd geschreven door Kevin Smith. De regisseur van o.a. Clerks, Mallrats en Dogma schreef voor het eerst sinds Frank Miller weer een Daredevil waar de lezers enthousiast over waren. En dit bleek slechts het begin te zijn.

 
Na Kevin Smith nam de ongeëvenaarde schilder/collagist/schrijver/poëet David Mack het over die tekst en beeld op een unieke manier samen wist te brengen. Daarna was de beurt aan Brian Michael Bendis die werd opgevolgd door Bob Gale, de screenwriter van Back to the Future. Daarna nam Bendis, die ondertussen de meest succesvolle schrijver van Marvel was het weer over en schreef Daredevil 4 jaar lang. Zijn run was zo sterk dat die zelfs werd vergeleken met de voorheen onnavolgbare run van Miller.

David Mack’s art

De Postmodern Age of comics kenmerkt zich volgens mij door het mengen van genres waar DD ook een mooi voorbeeld van is. Hoewel DD begon als een klassieke superhero comic is het nu bijna meer crime noir, mede dankzij de sfeervolle art van Alex Maleev. Daarmee is ook het publiek veranderd, de lezer die alleen senseless superhero violence verwacht en een hekel heeft aan ‘pratende hoofden’ komt bedrogen uit. Zowel in verhaal als in beeld worden er risico’s genomen met nieuwe vormen en gedurfde vondsten.

Zie jij ergens pratende hoofden? …Nou dan!

Met de aanstelling van Kevin Smith als schrijver in 1998 leek er een nieuw tijdperk aangebroken. Door een bekende ster als schrijver binnen te halen gaf Marvel de comic meer credibility, als een regisseur van films comics serieus kon benaderen dan konden anderen dat ook. Kevin Smith bleek dan ook de eerste, na hem schreven onder andere Bob Gale (van Back to the Futere) J. Michael Straczynski (van de scif-fi serie Babylon 5), Allan Heinberg (van The O.C.) en Joss Whedon (van Buffy, Angel en Firefly) comics en Bryan Singer (van The Usual Supspects en X-men 1 en 2) heeft interesse getoond om een X-men comic te schrijven. Maar niet alleen bekende sterren werden comic schrijvers, comic schrijvers werden zelf ook sterren (in de ‘scene’ dan). Er zijn schrijvers die zo populair zijn dat mensen elke comic die ze schrijven kopen zelfs als het een 38-delige ‘Stiltman & Leapfrog: The dishes’ serie zou betreffen. Bendis is hier nog wel het beste voorbeeld van en schreef op een bepaald moment 4 van de bestverkopende comics.

De grote Hollywood-namen schreven meestal maar een beperkt aantal nummers (voordat het volgende film-project weer begon) en ook de comic sterren begonnen steeds meer (enigzins) afgeronde verhalen te schrijven die perfect zijn voor trade paperback formaat. Met een grote naam op de cover konden die zogenaamde graphic novels ook in boekenwinkels en andere ‘echte literaire’ uitstallingen worden gepresenteerd (bekijk de comic-afdeling van Broese bijvoorbeeld eens).

Het mengen van genres van zowel verhaal als art, het binnenhalen van grote namen en het trade paperback/graphic novel formaat zijn allemaal typisch voor de postmodern age. Erg fijn: meer credibility, meer kwaliteit in verhaal, art en uitgave en meer originaliteit, maar aan de andere kant vrees ik toch voor die Steven Spielberg’s Schindler’s childrens list en George Lucas’ Star Wars: Episode VII graphic novels.

The Postmodern Age 2: Daredevil part 1: Stiltman, Kingpin & Oogoperaties

Zoals gezegd is het meestal erg lastig om aan te geven waar een bepaalde age ophoudt en wanneer een nieuwe begint. De stijl die de Silver age kenmerkte liep in sommige comics bijvoorbeeld nog door terwijl andere series al Bronze age kenmerken hadden. Hoewel the Modern age voor de meesten kennelijk nog niet voorbij is (als het dat ooit kan zijn) durf ik te stellen dat The Postmodern age eind jaren 90, begin jaren 0 (is daar wel een mooie Nederlandse term voor?) begonnen is. Namelijk met Daredevil #1, uit 1998 wel te verstaan.

Daredevil is eigenlijk Matt Murdock, een blinde advocaat wiens andere zintuigen door een ongeluk bovenmenselijk zijn geworden. ’s Nachts rent en springt hij over de daken van een (on)gure buurt in Manhattan om misdaad te bestrijden. Daredevil begon in 1964 en was toen net zo…uhm, laten we het Silver Age noemen…als Spider-man. De opzet is vrij sterk; een blinde advocaat die ’s nachts het recht in eigen handen neemt. Zie de mogelijkheden tot maatschappij-kritisch commentaar! Het had de lezers kunnen doen denken over vigilantism (scherprechter is echt een lelijk woord), rechtvaardigheid, over gehandicapten en hun rol in de maatschappij en over zelfbeheersing. Helaas kwam dit alles niet op bij de schrijvers en kozen ze ervoor om hem voornamelijk tegen ‘schurken’ als Stiltman (I kid you not) en Leapfrog te laten vechten.

De serie sukkelde verder tot in 1979 de serie vers bloed kreeg in de vorm van een zekere Frank Miller (van onder andere Sin City en 300). Hij introduceerde The Kinpin of crime (eerst een tegenstander van Spider-man) als aartsvijand van DD.

Dit zette de crime noir-toon voor de toekomstige verhalen. Voorheen waren de tegenstanders van DD namelijk nogal lullige gimmick-y losers (sorry Beetle, ik kan er ook niets aan doen) maar Kingpin was anders. Hij was het hoofd van de New Yorkse onderwereld, en had geen krachten of gimmicks (behalve misschien een klein beetje zijn corpulentie).
Hij wist de misdaad zo goed te organiseren dat Matt Murdock de advocaat hem bijna niets kon maken. Murdock kon de bewijzen die hij  verzamelde als Daredevil zelden gebruiken in een rechtszaak. Kingpin maakte gebruik van huurmoordenaars als de gewetenloze Bullseye en de geconflicteerde ninja Elektra.

Na Millers laatste DD verhaal (genaamd Born Again, dat voor veel mensen het ultieme DD-verhaal) is zakt de kwaliteit van de serie langzaam weer in. Eind jaren 90 durft een schrijver hem zelfs zijn zicht terug te geven en hem overheidsagent te maken (note to self: post over ‘jumping the shark’). Na dit dieptepunt werd de serie gecancelled en begon die weer bij nummer 1.

Volgende keer: Daredevil II: Hollywood-invasie & Postmodernisme

The Postmodern Age 1: Best comic…ever!

Ongeveer rond de millenniumwisseling begon er een nieuwe trend in comics. Na de dark age of comics waar het allemaal om de art en de comic als collectible object ging hadden de lezers weer eens zin in ouderwetse kwaliteit, zowel in verhaal als in art. Het lange wachten op kwaliteit als standaard werd erger/minder erg gemaakt door enkele anomalieën in de jaren 80. In 1986 was er namelijk Alan Moore’s Watchmen (En toevallig in precies hetzelfde jaar ook Frank Millers Batman: The Dark Night Returns [waar ik alleen maar over heb gelezen] maar daar wil ik het niet over hebben want die is stom want Batman had een kostuum met tepels in de film). Zowel Watchmen als Batman: DKR hebben bronze age kenmerken (donkere verhalen over enigszins cynische en gewelddadige superhelden) maar zeker Watchmen is de postmoderne comic avant la lettre.

Watchmen is op een (voor die tijd zeker) revolutionaire manier geschreven. Na elk hoofdstuk zit bijvoorbeeld een hoofdstuk uit een biografie, stukken uit een dagboek, een psychiatrisch rapport, een document van defensie of een interview dat ervoor zorgt dat de achtergrond van characters en gebeurtenissen verder wordt uitgediept en de Watchmen-wereld echter aanvoelt. Watchmen bevat ook meta-fictie in de vorm van een piratencomic die in het verhaal wordt gelezen. Deze dient om de traditionele manier van het vertellen van een verhaal in comics te contrasteren tegen die van de daadwerkelijke comic waar die in zit. Ook dient de hoofdpersoon in de piratencomic als contrast voor één van de characters in Watchmen en wordt er in de tekst van de comic commentaar gegeven op gebeurtenissen die zich op hetzelfde moment afspelen in de plaatjes als die comic gelezen wordt.

Watchmen speelt zich af in de Verenigde Staten van 1985 waar de dreiging van de koude oorlog voelbaar is. Superhelden zijn een gegeven hoewel er maar één is die ook echt superkrachten heeft. Het hoofdthema is authoriteit en vigilantism (daar bestaat geen mooie Nederlandse vertaling voor) en wordt het best samengevat in de graffiti die het hele verhaal lang terugkomt: “Who watches the watchmen?”. Maar ook kleinere sociale en psychologische thema’s zijn belangrijk in Watchmen. Moore’s superhelden zijn namelijk mensen met neuroses, psychoses en geloofwaardige drijfveren. Hij ridiculiseert, bekritiseert en brengt een ode aan de archetypische superhelden. Als je comics leest (en zelfs als je ze niet leest want wie kent Superman en Batman niet?) dan valt je op dat de hoofdpersonen in Watchmen gebaseerd zijn op enkele archetypes.

Dr. Manhattan is een man die door een nucleair ongeluk (die zitten kennelijk ook in een klein hoekje) in een soort god is veranderd. Hij heeft controle over niet alleen materie en energie maar ook over tijd en ruimte. Maar deze krachten hebben zijn bewustzijn veranderd en als gevolg voelt hij zich niet meer verbonden met de mensheid. Hoewel hij de iconografie van Superman mist (Manhattan is een kale blauwe naakte man [en aangezien dit eigenlijk een graphic novel i.p.v. een comic is kun je inderdaad zijn…atomische pielemuis zien]) is hij duidelijk een archetypische Superman character. Het is iemand die superieur is aan de normale mensen en for all intents and purposes een alien is. Hij is een studie in menselijkheid, in de definitie daarvan, in goed en kwaad (en of dat überhaupt bestaat) en emotie versus ratio.

 

Ozymandias was een hyperintelligente jongen die door wilskracht en discipline een soort Übermensch op geestelijk en lichamelijk vlak is geworden. Hij is een strategisch genie en is bereidt om te doen wat hij vind dat nodig is om zijn doelen te bereiken. Hij is de archetypische brainiac die bijna elk superheldenteam wel heeft en is een soort menselijke analoog voor Dr. Manhattan die een technologische Übermensch is.

 

The Comedian is een getraumatiseerde ex-soldaat die huurling is geworden. Hij is een archetypische bronze age character (die bedacht is in de bronze age, Moore was zijn tijd echt ver vooruit) die sigaren rookt, van vuurwapens houdt en geweld niet verafschuwt. Hij is zeer rechts en nationalistisch (zeg maar gerust racistisch) maar blijkt uiteindelijk een nihilist te zijn die helemaal niets om mensen geeft.

 

Rorscharch is ook een bronze age character maar duidelijk anders dan The Comedian. Comedian heeft geen ‘onzelfzuchtige’ motieven maar Rorscharch bevecht de misdaad vanuit een verknipt rechtvaardigheidsgevoel. Goed en kwaad zijn voor hem absoluut en het kwaad moet gestraft worden, en hard. De comic character waar hij nog het meest op lijkt is The Punisher (van die slechte film met Dolf Lundgren en van die andere slechte film met Thomas Jane). Hoewel Rorscharch op het eerste gezicht overkomt als een paranoïde psychopaat blijkt hij als eerste door te hebben wat er allemaal aan de hand is.

 

Nite Owl is een typische Batman character, of eigenlijk een combinatie van Batman en Robin. De eerste Nite Owl was een politieagent die een superheld werd (of zoals ze zichzelf noemen: ‘masked adventurer’). De tweede Nite Owl is dan natuurlijk een soort Robin die is getraind door de eerste. Nite Owl II vetrouwt op zijn gadgets (zoals Batman bijvoorbeeld op zijn batarangs) en zijn vliegende schip met een uilen-design (zoals de batmobile) en ziet Nite Owl I als een soort substituut vader. Maar qua karakter lijkt hij verder echter niet op Batman of Robin en is hij min of meer de ‘everyman’ met wie de lezer zich (waarschijnlijk) het meest gemakkelijk kan identificeren.

Silk Spectre is ook een identiteit die door is gegeven. De eerste Silk Spectre is geïnspireerd door een niet erg archetypisch DC character (Black Canary). Silk Spectre I was 18 jaar toen ze begon en was misschien nog wel meer een sekssymbool dan een superheldin. Ze krijgt een dochter en zodra die oud genoeg is pushed ze die de superhelden-bussiness in. Daarbij gedraagt ze zich meer als haar agent dan als haar moeder. Silk Spectre II is een sterke onafhankelijke liberale vrouw die het niet eens is met de manier waarop haar moeder haar status als sekssymbool gebruikte om te krijgen wat ze wilde.

 

Het plot, de verhaaltechnieken, de characters, en dan heb ik het nog niet eens gehad over de tekeningen van Dave Gibbons die al even overdacht en gelaagd te werk is gegaan als Alan Moore. De designs, gebruik van klassieke comic-technieken om sfeer over te brengen en een hoeveelheid symboliek die honderden leesbeurten nodig heeft om compleet doorzien te worden.
Maar het verhaal en de art (en de full frontal naakte man) is niet eens hetgene dat Watchmen DE BESTE COMIC OOIT maakt. Het unieke aan Watchmen is dat het de krachten van het medium comic optimaal (en soms voorbij optimaal) gebruikt. En hoewel ik benieuwd ben naar de film die ervan gemaakt gaat worden (na 20 jaar!) weet ik dat die daarom nooit in de buurt kan komen van de comic. Dus leest de comic! Wij hebben thuis twee exemplaren, just in case.

Postmodern Age 0: prologue

Het is moeilijk om te zeggen wanneer een age of comics begint of eindigt. Voor de Golden, Silver, Bronze en Modern Age is dit grofweg nog wel te doen hoewel the Modern age nog niet is afgelopen voor velen. Wat dat betreft is het voor comics niet anders dan voor andere kunstvormen (“Willem, comics een kunstvorm, dat is belachelijk!”) waarbij het begin en het einde van stromingen ook wordt betwist. En ook bij comics zijn de fans, makers, en ‘experts’ het niet met elkaar eens maar ook onderling (en vooral onder de fans) is er nogal wat discussie over de ages.

Maar toch durf ik als ‘expert’ (de aanhalingstekens zijn als het ware een soort van krommende wijsvingers die op hun beurt weer een sarcastische knipoog of korrel zout voorstellen) te zeggen dat de Modern age is afgelopen. “Maar welke age is dit dan?”, zul je je ongetwijfeld onmiddellijk afvragen (om deze hele zin zitten eigenlijk onzichtbare aanhalingstekens). Nou, the Post-modern age natuurlijk!

Volgende keer verder met de Postmodern age (sort of) en al meteen met…DE BESTE COMIC OOIT! Stay tuned.